بعد از اسلام
با ورود اعراب به ایران روند رو به رشد فرش دستباف دچار کاهش و رکود شد چرا که آن ها معمولا به سفالگری پرداخته و سر رشته ای از این هنر بی نظیر نداشتند. با به حکومت رسیدن خلفای عباسی و تجمل گرایی آن ها صنعت فرش به جایگاه خود باز گشت. در دوران حکومت امویان و عباسیان از فرش های دستباف خوش نقش برای تزئین و زیبایی کاخ ها استفاده می شد.
بعد از تصرف بخش هایی از کشور توسط ترک های سلجوقی، فرهنگ ایرانی تحت تاثیر آداب و رسوم آن ها قرار گرفت و در نهایت طرح و نقش قالی ها سمت و سویی جدید به خود گرفت. مهم ترین تغییرات در اواخر حکومت تیمور لنگ اتفاق افتاد که منجر به تغییر نقشه های فرش دستباف گردید. در این زمان الگوی فرش ها از حیوانات و طرح های جنگی و خشن به گل و گیاه و منظره ها تبدیل گشت.
دوران صفویه
اوج شکوفایی و پیشرفت صنعت فرش و قالیبافی دوره صفویان بود، تبریز که در طول حکومت صفویان به عنوان یکی از پایتخت های سیاسی ایران به شمار می رفت ، تبدیل به یک قطب مهم در بافت و تولید فرش شد. در این دوره فرش های زیادی بافته شد که امروزه بسیاری از آن ها در موزه های بزرگ تاریخی مورد بازدید علاقه مندان قرار می گیرند.
قالیبافی یکی از هنرها و پیشه های زنان روستایی بوده که افزایش محبوبیت آن موجب ورودش به شهر ها و کارگاه های بزرگ گردید. همین امر مقدمه ای برای صادرات فرش به اروپا شد، بدین ترتیب فرهنگ و هنر ایرانی به تدریج در سراسر دنیا مورد توجه قرار گرفت. این روند رو به رشد قالیبافی بعد از سقوط دوره صفویه نزولی شد و راکد ماند.
دوره قاجاریه
بافت فرش دستباف در اواخر حکومت قاجاریان جانی تازه گرفته و شروع به رشد نمود؛ این موضوع از چشم فرصت طلبان اروپایی دور نمانده و چندی بعد بسیاری از سرمایه گذاران به دنبال تولید انبوه فرش به سمت ایران کشیده شدند. سال ها بعد مدیریت و برنامه ریزی این صنعت را به دولت ایران واگذار کردند تا سرمایه های ملی به بهترین شکل حفظ و نگهداری شود.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی
از بین رفتن بسیاری از محدودیت های بین المللی و پایان حکومت های شاهنشاهی موجب شد تا صنعت فرش و قالیبافی مسیر پیشرفت خود را هموار ساخته و با سرعتی قابل توجه پیشروی نماید
مراحل بافت فرش دستباف
ابتدا باید طرح و نقش مورد نظر خود را انتخاب نموده، سپس بر اساس ابعاد دلخواه خود دار مناسبی را تهیه کنید. توجه داشته باشید باید از قبل نوع قالی خود (تمام ابریشم، گل ابریشم، کف ابریشم و سوف) را انتخاب کرده تا بر اساس آن بتوانید نخ و وسایل مورد نیاز خود را خریداری نمایید.
مرحله بعد چله کشی دار خواهد بود؛ در صورتی که خودتان قادر به انجام این عمل نیستید به مراکز و کارگاه های قالی بافی مراجعه نمایید. حال همه چیز برای بافت فرش مهیا است و باید ساده بافی و گره زنی ابتدای فرش را به کمک ابزار خامه انجام دهید. اکنون پود زنی و کوبیدن پودها را انجام دهید.
شیرازه زنی کناره ها و قیچی سر پرزهای بافته شده جز مراحل انتهایی محسوب می شوند. هنگام بافت دقت لازم را به عمل آورید تا براساس طرح و طبق رنگبندی آن گره بزنید. آخرین مرحله پایین کشی فرش و پرداخت آن خواهد بود تا یک فرش به نتیجه نهایی خود برسد.
در کشور ایران طریقه بافت فرش در هر منطقه و شهر با راه و روش ویژه ای انجام می شود اما متداول ترین نوع آن ها گره ترکی یا متقارن و گره فارسی یا نامتقارن است. از گره ترک در شهرهایی همچون تبریز، عشایر فارس، همدان و…. و از گره فارسی در شهرهایی مانند اصفهان، اراک، مشهد و … استفاده می گردد.
توافق شاهعباس و پادشاه هند درباره فرش
باب جهانیشدن فرش ایرانی که در این دوره با زیبایی خیرهکننده خود پیشتاز بود، در دوران صفویه باز میشود. در همین دوران پادشاه هندوستان همایون که با شاهعباس صفوی دوستی داشته است، در سفری به ایران از شاهعباس درخواست میکند که یکی از اساتید شهیر ایرانی در صنعت فرش با او به هندوستان برود تا هنر ایرانی در هند آموزش داده شود. در همان زمان به دلیل بسیاری از مشقتها هنرمندان فراوانی به کشورهایی نظیر هند مهاجرت کرده بودند؛ اما این بار قرعه به نام قالیبافان ایرانی افتاده بود.
نتیجه این درخواست سفر یک استاد اصفهانی قالیباف با همایون به هندوستان است. هرچند نام و نشانی از این هنرمند که دستی در نقاشی هم داشته در دسترس نیست؛ اما نتیجه سفر ۱۰ ساله او به هند، بافتن چندین فرش است که در موزه هندوستان نگهداری میشود. فرشهایی که تشخیص اینکه بافت هندوستان یا ایران هستند دشوار است.
ناصرالدینشاه برگزارکننده اولین نمایشگاه فرش ایرانی
اولین نمایشگاه حاصل هنر قالیبافان ایرانی در دوره ناصرالدینشاه که به هنردوستی شهرت دارد برپا میشود. او با جمعآوری فرشهای نفیس بافتهشده در دوران صفویه، نمایشگاهی در وین، پایتخت اتریش برگزار میکند. نتیجه آن نمایشگاه فروش همه این فرشها به کلکسیونرهای مشهور اروپایی است.
در آن زمان که خزانه شاهنشاهی آه در بساط نداشت، این فرش ایرانی و صادرات آن بود که به کمک پادشاه قاجار آمد و درآمد حاصل از آن از سقوط ناصرالدینشاه جلوگیری کرد. او که با برپایی این نمایشگاه به ارزش فرش پی برده بود، اولین محمولههای فرش را از تبریز و همدان و کرمان به اروپا صادر کرد.
در همین زمان پای کمپانیهای خارجی برای صادرات فرش به ایران باز شد. ازآنجاییکه کشور سروسامان نداشت، شرکتهای غربی مانند برادران کاستلی و کمپانیهای روسی و آلمانی و انگلستانی در ایران و ابتدا در کرمان سرمایهگذاری میکنند. اتفاقی که هرچند برای آنها سود زیادی به ارمغان آورد، اما برای اساتید قالیبافی و کارگران کارگاهها عواید چندانی نداشت.