تاریخچه فرش دستباف
با توجه به تاریخچه کهنی که در تولید فرش و قالی دستباف ایرانی وجود دارد در حال حاضر میتوان گفت محصول بافته شده به دست هنرمندان ایرانی جزو بهترین و زیباترین نوع فرش در دنیا است که این امر از نظر کارشناسان بینالمللی فرش تایید شده است. اما با وجود آنکه در سال ۱۳۲۸ شمسی اولین فرشهای گرهدار به عنوان پوشش اسب و یا در چادر صحرانشینان مورد استفاده قرار گرفته است و سپس در تولید این محصول پیشرفتهای زیادی حاصل شده پژوهشگران اعتقاد دارند که آغاز شکوفایی هنر فرشبافی در ایران به قرن ۱۶ و ۱۷ میلادی بر میگردد.
در سالهای گذشته با پیشرفت تکنولوژی در بسیاری از زمینهها از جمله زمینه تولید فرش ، شاهد تغییر و تحولات بسیار عظیمی در تولید این محصول بودیم ؛ به طوری که در ابتدای تولید فرش به دست هنرمندان ایرانی ، نقشهای بسیار ساده و طرحهای آسانی روی این محصولات نساجی پیاده میشد اما با گذشت زمان تحول شگرفی در تولید این محصول به وجود آمد و این امر موجب تنوع بینظیر در بازار فرش دستباف شد.
فرشهای دستباف تاریخی
قالی پازیریک : این فرش قدمتی ۲۵۰۰ ساله دارد و در اندازههای ۲۱۰ در ۱۸۳ سانتیمتر و با حدود ۳۶۰۰ گره بافته شده است.
فرش بهارستان : معروف به فرش بهار خسرو که یک قالی بسیار عالی در زمان خسرو پرویز میباشد.
قالی دستباف عصر صفوی : یکی دیگر از زیباترین قالیهای دستباف ایرانی بوده که خلاقیت و نبوغ هنرمندان در زمان حکومت صفویان را نشان میدهد ، در این دوره قالیبافان با استفاده از طرحهایی در حدود ۱۵۰۰ تخته فرش و قالی از خود به جا گذاشته اند.
قالی ترنج منظره حیوانات : یکی دیگر از فرشهای ایرانی است که با زمینه قرمز رنگ و طرحهای زیبایی ، تولید شده از ابریشم میباشد که موجب محبوبیت بالای آن شده است.
قالی چلسی : یکی دیگر از فرشهای زیبای جهان قالی چلسی است که در مجموعه فرشهای موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری میشود.
فرش دستباف کاشان
علیرغم آنچه در مورد هنر بافندگان ایرانی ذکر شد لازم است بدانید که بافت فرش در بعضی از شهرهای ایران با دقت و هنرنمایی بیشتری انجام میشود که این امر موجب مشهوریت فرش در این استانها شده است. در این بین قالی دستباف کاشان جزو قالیهای بسیار محبوب و پرطرفدار در سطح ایران و جهان است که در طرحها و رنگهای بسیار متعدد و متنوعی به فروش میرسد. علاوه بر این ، کیفیت بینظیر فرش دستباف کاشان و زیبایی بیحد این محصول موجب شده است از گذشته تا به امروز خرید و فروش این نوع فرش توسط مشتریان رونق داشته باشد. طرحهای بسیار ظریف و نفیسی که بر روی قالیهای دستباف توسط هنرمندان کاشانی پیاده میشود موجب این محبوبیت شده است ، بهگونهای که شهر کاشان در عهد صفویه یکی از فاخرترین و بهترین مراکز تولید فرش و قالی دستباف بوده است.
فرش دستباف تبریز
علاوه بر شهر کاشان یکی دیگر از شهرهای مشهور ایران در زمینه تولید محصولات نساجی به خصوص فرش و قالی دستباف شهر تبریز است و از گذشته دور تاکنون این شهر مهد تولید و توزیع انواع فرش دستباف در طرحها و مدلهای متنوع و گوناگون بوده است. با این حال میتوان گفت امروزه یکی از مهمترین صنایع دستی این شهر قالی بافی است که شهرت جهانی دارد.
هنر فرش بافی در شهر تبریز مانند کاشان از دوره صفویه آغاز شد که این امر در اوایل کار به بخشهای روستایی مرتبط بود و کمکم در کارگاههای بزرگ قالی بافی نیز جایی باز کرد. تبحر و تخصص بینظیری که هنرمندان تبریزی در تولید فرشهای دستباف دارند موجب شده است که ظریفترین و خوش نقش و نگارترین فرشهای ایران در این شهر بافته شود. قالی بافی در شهر تبریز به صورت گره با قلاب و متقارن است که در نوع خود بینظیر میباشد ، با این حال به طور حتم انتخاب محصول این شهر جهت پهن کردن در منازل ایرانی میتواند بینظیر باشد.
مشخصات فرش دستباف
به دلیل گسترش روز افزون انواع فرش دستباف در بازار ایران و جهان باید در هنگام خرید این محصول نکات متعددی را مورد توجه قرار دهید. فرش دستبافت ایرانی به طور کلی در ۳ قالب ترنج ، خشتی و افشان بافته شده که نوع ترنج آن از همه پرطرفدارتر است. این نوع فرش حاشیهای پهن در اطراف دارد و طرحهای بیضی و دایره در میانه. همچنین دقت داشته باشید که تفاوت فرشهای دستباف در برابر فرشهای ماشینی بسیار زیاد است به طوری که فرشهای دستباف از دور و نزدیک جلوه بسیار زیبایی دارند و بسیار درخشنده هستند. تقارن رنگ یکی دیگر از شاخصهای برجسته این محصول میباشد که به زیبایی آن میافزاید. از طرفی دقت داشته باشید پرز این فرشها باید درخشان و انعطافپذیر باشد به طوری که این نوع فرش تنها فرشی است که با پا خوردن و شستشو زیبایی چند برابری میگیرد.
طرح و نقش فرش دستباف
گذشته از کیفیت و مرغوبیت فرش دستباف در هنگام خرید این محصول ، نکته بسیار حائز اهمیت دیگری که برای مشتریان مهم است ، توجه به طرح و نقش این محصول میباشد. دقت داشته باشید اگر بخواهید فرش دستباف ایرانی را خریداری کنید باید بدانید که به طور کلی طرح و نقش در قالی ایرانی شامل موارد زیر میشود :
طرح شاه عباسی
طرح اسلیمی
طرح افشان
طرح بته جقه
طرح درختی
طرح شکارگاه
طرح قابی
طرح ترکمن و بخارا
طرح گل فرنگ
طرح ماهی درهم
طرح محرابی
طرح محرمات
طرح گلدانی
طرح ایلی
طرح هندسی
طرح آثار باستانی و ابنیه اسلامی
طرح اقتباسی
طرح تلفیقی
مواد به کار رفته در فرش دستباف
یکی از شاخصترین مواردی که موجب محبوبیت و مشهوریت فرش دستباف ایرانی شده است مواد مصرف شده در این قالیها است که دارای کیفیت و مرغوبیت بسیار بالایی هستند و این امر در کنار زیبایی محصول مورد اهمیت میباشد. یکی از مواد به کار رفته در تار و پود فرش دستبافت ایرانی پنبه و پشم میباشد که این نوع فرش و قالی به فرش یا قالی پشمی مشهور است. همچنین میتوان گفت در میان عشایر به جای نخ از پشم استفاده میشود.
انواع فرش دستباف
از انواع فرش دستباف میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
قالی تمام ابریشم : پرز و چله آن از نخ ابریشم مرغوب بافته شده است.
گل ابریشم : نوع دیگری از فرش یا قالی دستباف است که در دوره حاشیهها و در نقشهای آن به جای پرز پشمی ، از ابریشم استفاده میشود.
قالی کف ابریشم : نوع دیگری از فرش دستباف است که در زمینه آن به جای پشم از ابریشم استفاده میشود.
سوف : نوع دیگری از فرش و قالی دستباف است که زمینه آن از پود ضخیم و نازک تشکیل شده است و نقش و گل و بوته پرزدار دارد.
فرش دستباف ابریشم
همانطور که گفته شد یکی از مواد به کار رفته در قالی دستبافت ایرانی نخ ابریشم است که به طور حتم اینگونه قالی از محبوبیت بالایی برخوردار است و طرفداران زیادی دارد. به طور کلی میتوان گفت فرش تبریز و کاشان جزو فرشهایی هستند که معمولا از جنس پشم یا ابریشم است و این امر موجب کیفیت بسیار بالای محصولات شده است. همچنین دقت داشته باشید با توجه به اینکه این نوع فرش از ابریشم تولید شده است طبیعتا قیمت بالاتری نسبت به دیگر انواع محصول دارد.